Nhà Trần (từ năm 1225 đến 1400)

Trần-Thái-Tông lên ngai còn nhỏ (1225-1358);
Nhưng Trần-Thừa sẵn có kinh-luân .
Ba mươi năm lẻ trị-an,
Nhờ Trần-Thủ-Độ mưu toan đặt bày;

Việc võ-bị đổi thay củng-cố.
Học cùng thi, Tam-giáo mở mang;
Thích, Nho và Lão ngang hàng,
Song song dự thí, rộng đàng thanh-vân .

Khoa thi "Đình" mở dần rộng lớn,
Chọn Thám-hoa, Bảng-nhỡn, Trạng nguyên.
Chu-An cùng với Hàn-Thuyên,
Danh-nho xuất-chúng, đặt nền văn Nôm.

Còn nổi tiếng về môn quốc sử,
Lê-Văn-Hưu được cử soạn biên,
Hoàn-thành "Đại-Việt" đầu tiên.
Võ, văn chỉnh đốn, phòng-biên đêm ngày.

Về đời Trần, thường hay loạn lạc:
Mười hai đời, dẹp giặc hiên ngang .
Vua Chiêm nể tiếng Nam-bang,
Dâng châu Ô, Lý, cưới nàng Huyền Trân (1306)

Đời Nhân-tông (1279-1293) có Trần-Quốc-Tuấn
Chống quân Nguyên (1284-1288) xâm lấn cơ đồ:
Bạch-đằng, Tây-kết là mồ,
Chôn quân Ô-Mã, Toa-Đô một bầy .

Quân Mông-Cổ chết đầy sông núi,
Qua hai phen bị đuổi về Tàu.
Giặc Mông thắng khắp Á, Âu ,
Thua cay mới trải lần đầu từ đây.

Tướng-lãnh ta có đầy nhuệ-khí,
Vì quân dân nhất trí, một lòng:
Hịch Hưng-Đạo, hội Diên-Hồng,
Nêu cao khí-tiết, vũ-công một thời.

Cơ-nghiệp Trần đến hồi suy-nhược:
Khiến Nghệ-Tông trị nước không xong,
Hiền, gian thưởng, phạt bất-công…
Quí-Ly nắm cả việc trong, việc ngoài.




---------------------------------------------
* Chú thích:
(71) Trần-Thừa là anh Trần-Hưng-Khánh, giữ chức Thái-Thượng-Hoàng. Thái-Tông lên ngôi được 4 năm thì Trần-Thừa mất, Trần-Thủ-Độ nhiếp-chánh. Kinh-Luân; Gỡ mối rối, tài chính-trị.
(72) Thanh-Vân: Thi để tiến-thân.
(73) Chu-Văn-An và Nguyễn-Thuyên.
(74) Đại-Việt: Đại-Việt-Sử.
(75) Phòng-Biên: Phòng giữ biên-cương
(76) Đánh giặc Mường ở Sơn-Tây, Đoàn Thượng ở Đường-Hào và Nguyễn-Nộn ở Bắc-Giang. Thái-Tông thắng Chiêm-Thành 1252; Anh-Tông (1293-1314) đánh Chiêm-Thành 1311; Minh-Tông (1314-1329) một lần nữa 1318; Dưới thời Anh-Tông, có tướng Phạm-Ngũ-Lão còn đánh dẹp Ai-Lao vào quấy-nhiễu.
(77) Trần-Quốc-Tuấn (1284) có tài điều-binh, khiển-tướng; Trần-Nhật-Duật phá quân Nguyên ở bến Hàm-Tử (Hưng-Yên); Trần-Quang-Khải thắng ở bến Chương-Dương trên sông Nhị, lấy được Thăng-Long.
(78) Tướng Nguyên là Tây-Đô bị giết ở Tây-Kết. Ô-Mã-Nhi bị bắt sống tại trận Bạch-Đằng.
(79) Quân Nguyên là thứ quân thượng-võ bực nhất của thế-giới đã tràn khắp cả lục-địa Châu Á, qua Nga, Hung, Ý, đến đâu ngọn cỏ dưới chân ngựa cũng tan nát và chưa từng biết thua là gì.
---------------------------------------------
---------------------------------------------

Comments:

---------------------------------------------