Nhà Lê (từ năm 1428 đến 1788) và thời kỳ thống nhất (từ năm 1428 đến 1527)

Thái-Tổ giữ quốc-danh Đại-Việt.
Hiệu Thuận-Thiên kiến-thiết từ đây:
Lập thêm ra Đạo Hải-Tây ,
Địa-đồ chỉnh lại, huyện nầy phủ kia.

Đặt luật-pháp ngăn ngừa tội ác.
Mở học đường, định các khoa thi.
Quan-danh, quân-hiệu, triều-nghi.
Quân-điền, quân-dịch, đồng-thì giảng-tu .

Việc nội-trị đã thu kết-quả.
Mối ngoại-giao được thảo lân-bang,
Sáu năm chói rọi ngôi vàng.
Chín đời liên tiếp, mở mang trị-vì…

Đời Thánh-Tông, thời kỳ toàn thịnh (1460-1497):
Lo võ-trang quân lính tập tành,
Ba phen thắng trận uy-danh,
Bồn-Nam, Nam-Chưởng , Chiêm-Thành rã tan

Bèn chiếm đất Đồ-Bàn (1479) mở nước,
Với Lũy, Chiêm, lập được Quảng-Nam.
Đặt thêm ở đất Bồn-Nam ;
Trấn-Ninh phủ mới, mở mang ai tày.

Chỉnh pháp luật, đặt bày quan-chế,
Mở canh-nông, y-tế khắp nơi.
Cải-lương hương-tục hợp-thời,
Đặt ra điều-lệ , người người tuân theo.

Việc khoa-cử, đề-cao, cải-tiến,
"Lệ xướng-danh", lệ tiễn "Vinh qui"
"Tao-đàn…" xướng, họa văn, thi.
Biểu-dương thịnh-trị một thì vẻ-vang.

Đời Hiến-Tông, còn đang dựng nước;
Từ Túc-Tông… nhu-nhược biếng lười.
Đăng-Dung họ Mạc gặp thời…
Cướp ngôi, giết chúa, tới hồi phân-tranh.




---------------------------------------------
* Chú thích:
(89) Lê-Lợi lên ngôi xưng là Lê-Thái-Tổ (1426-1433), người làng Lam-Sơn, tỉnh Thanh-Hóa. Năm 1416, Lê Lợi xưng Bình-Định-Vương và khởi nghĩa ở núi Lam-Sơn. Sau 10 năm khổ chiến đã đuổi được giặt Minh; vua Lê- Thái-Tổ bá cáo cho thiên hạ biết rằng tờ Bình-Ngô Đại-Cáo do ông Nguyễn-Trãi viết.
(90) Hải-Tây-Đạo: Gồm cả Thanh-Hóa, Nghệ-An, Tân-Bình và Thuận-Hóa.
(91) Quan-danh, quân-hiệu: Tên các chức về Văn, Võ. Giảng-tu: Định rõ và sửa-sang lại.
(92) Nam-Chưởng: Hay Lão-Qua là đất Thượng-Lào (tức Louang-Prabang). Đời Lê-Thái-Tông (1434-1442); Nhân-Tông (1443-1459); Hiến-Tông (1497-1504); Túc-Tông 1504; Uy-Mục (1505-1509); Tương-Dực (1510- 1516); Chiêu-Tông và Lê-Công-Hoàng (1516-1527).
(93) Vua Lê-Thánh-Tông; vào năm 1470, cho đem quân vào phá kinh-thành Chiêm và bắt vua Chiêm bấy giờ hay vào cướp phá Hóa-Châu, và lấy đất Đồ-Bàn, Đại-Chiêm và Cổ-Lũy của Chiêm-Thành, lập ra Đạo Quảng- Nam. Năm 1479, đánh bại xứ Lão-Qua, tiến quân đến giáp-giới Miến-Điện. Sau lại đánh họ Cầm ở đất Bồn- Nam và đặt thêm ra phủ Trần-Ninh.
(94) Đặt ra 24 điều giảng đọc để cho dân noi theo tập tành thói tốt.
(95) Vua Lê-Thánh-Tông đặt ra Quỳnh-Uyển cửu ca xưng làm Tao-Đàn Nguyên-súy với kẻ triều-thần như các ông Thanh-Nhân-Trung, Đỗ Nhuận, tất cả 28 nhà thơ, xướng họa với nhau để biểu-dương một thời thịnh-trị không tiền khoáng-hậu trong lịch-sừ nước nhà.
---------------------------------------------
---------------------------------------------

Comments:

---------------------------------------------