PHÁP-THUỘC THỜI-ĐẠI (từ năm 1863 đến 1945)

Ba-Tờ-Nốt bao thu tủi nhục!
Đời dân ta cơ-cực, khó-khăn,
Tinh-thần, vật-chất, khả-năng,
Lâm vòng kiềm-chế, cản ngăn trăm đường.

Kẻ Ái-Quốc xót thương nòi giống,
Mãi căn thù hệ-thống thực-dân,
Tám mươi năm, biết mấy lần?
Vùng lên khởi-nghĩa, giành phần tự-do.

Tôn-Thất-Thuyết những lo dẹp giặc:
Đưa Hàm-Nghi lánh mặt nửa đêm ,
Cần-Vương truyền hịch khắp miền.
Dân Trung, Nam, Bắc đứng lên chống đều.

Phan-Đình-Phùng với nhiều tướng giỏi,
Đất Vũ-Quang giữ mãi đến cùng,
Quảng, Thanh, Nghệ, Tĩnh lao-lung ,
Mười năm quật-khởi, lẫy-lừng tiếng-tăm.

Hoàng-Hoa-Thám, với tâm quyết-liệt,
Gây cơ-đồ ở miệt Bắc-Giang (1888-1913),
Hai mươi năm lẻ bền gan,
Giữ vùng Yên-Thế, Pháp càng nể danh.

Vua Thành-Thái tán-thành du-học (1889-1907),
Đức Duy-Tân mưu cuộc đánh Tây (1907-1916),
Chương-trình bại-lộ tiếc thay!
Quốc-dân gặp phải chuỗi ngày tối tăm…!

Nêu gương sáng nhiệt tâm dựng nước
Với chủ-trương "cường-quốc, hóa dân"
Phong-trào, cách-mạng, Duy-Tân,
Hai Phan chí-sĩ bao lần đấu tranh…

Cuộc khởi-nghĩa nổi danh Yên-Bái,
Đảng Quốc dân với mấy anh-hùng,
Thất-cơ đến phút lâm-chung,
Còn hô khẩu-hiệu nhắc cùng hậu-sanh .

Các tiền-bối đều tranh độc-lập,
Bao xích xiềng quyết đập cho tan,
Đã từng chiến-đấu gian-nan.
Thời-cơ, quốc-vận đôi đàng chưa thông.




---------------------------------------------
* Chú thích:
(120) Patenôtre : Triều-đình Huế ký Hòa-ước tại Huế với ông Patenôtre ngày 6-6-1884 tương-tợ như Hòa-ước ký với ông Harmand 28 – 8 – 1883 là nhận sự bảo-hộ của Pháp ở Trung và Bắc-Kỳ.
(121) Tôn-Thất-Thuyết phò vua Hàm-Nghi chạy ra Tân-Sở khi kinh-thành Huế thất-thủ khuya 22-5 Ất-dậu (4-7- 1885)
(122) Phan-Đình-Phùng là lãnh-tụ đảng văn-thân để chống Pháp sau khi vua Hàm-Nghi bị bắt.
(123) Quảng-Bình, Thanh-Hóa, Nghệ-An, Hà-Tỉnh.
(124) Vua Thành-Thái giao-thiệp bí-mật với phái Đông-du nên năm 1908 bị đày sang đảo Réuinion. Năm 1916, vua Duy-Tân đứng đầu cuộc khởi-nghĩa do hai ông Thái-Phiên và Trần-Cao-Vân tổ-chức. Công-cuộc bại-lộ ngài bị đày sang một chỗ với Phụ-Hoàng.
(125) Cường-quốc bằng cách mở-mang kinh-tế, mở xưởng kỹ-nghệ. Hóa-dân là nâng cao dân-trí, giác-ngộ dân chúng hiểu tư-tưởng dân-chủ, dân-quyền.
(126) Phan-Bội-Châu và Phan-Châu-Trinh là những nhà lãnh-đạo phong trào Duy-Tân cách-mạng đáng kể (1907). Các nhà chí-sĩ khác như Cường-Để, Nguyễn-Thượng-Hiền, Nguyễn-Hải-Thần v.v… lập ra Việt-Nam Quang-Phục-Hội.
(127) Việt-Nam Quốc-Dân-Đảng của Nguyễn-Thái-Học ra đời năm 1927. Năm 1930, Nguyễn-Thái-Học lãnh-đạo cuộc khởi nghĩa ở Yên-Bái và Lâm Thao. Bị thất-bại ông và 12 đồng-chí lên đoạn đầu đài tại Yên-Bái vẫn bình-tĩnh hô to “Việt-Nam vạn tuế”.
---------------------------------------------
---------------------------------------------

Comments:

---------------------------------------------